«حج» تجلی یکتاپرستی امت واحده اسلامی

به قلم فاطمه شیرازی، حافظ کل و مدرس قرآن

با ولادت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله وسلم، مکه شاهد آغاز رسالتی شد که پیام اصلی آن توحید و نفی هرگونه شرک بود. پیامبر رحمت در همین سرزمین، مردم را به سوی پرستش خدای یگانه فراخواند. از این رو، سالروز ولادت آن حضرت، فرصت تأمل دوباره در حقیقت حج است و اینکه چگونه میلیون‌ها مسلمان با وجود تفاوت‌های قومی، ملی و اجتماعی، در برابر یک قبله، برای عبادت خداوند متعال گرد هم می‌آیند و نمایش وحدت و انسجام است.

حج تمتع، باشکوه‌ترین تجلی بندگی و سفر عاشقانه انسان به سوی معبود است؛ سفری که دل را از تعلقات می‌رهاند و به سرچشمه توحید پیوند می‌زند.

حج امسال سرشار از عزت، اقتدار و نماد غرور ملی حجاج ایرانی بود؛ دقیقا برخلاف تصورات برخی افراد که با خوف القایی، مانع حضور تعدادی از عزیزان، در این گردهمایی باشکوه شدند.

وقتی پرچم ایران عزیز، بر چادر من نقش بسته بود، می‌دیدم که حجاج در اطراف، با لبخند به هم اشاره داشتند که او ایرانی است ...

این اقتدار تا حدی بود که وقتی در بدو ورود به مسجدالحرام، کارت نُسُک حجاج بررسی می‌شد و به ملیت من نگاه می‌کردند، حتی پلیس عربستان با لبخندی من را به داخل حرم مشایعت می‌نمودند.

وقتی با غرور ملی و با قامتی استوار قدم برمی‌داشتم، درود و رضوان الهی را به روح پرفتوح امام راحل، قائد شهید امت و همه شهدای این سرزمین پرافتخار نثار می‌داشتم که عزت و اقتدار ما، ثمره مجاهدت و خون بابرکت این بندگان صالح خداوند است.

امسال پس از قریب به دو دهه انتظار، الحمدلله به این سفر نورانی مشرف شدم.

توصیف این سفر ارزشمند بسیار سخت است و کلمات از بیان حس آن قاصرند، عاشقان حرم امن الهی با حضور در آن فضای نورانی، احساس من را درک خواهند کرد. 

هر گوشه آن یادآور خاطره و آیه شریفه‌ای است.

ما به سرزمین وحی سفر کردیم؛ جایی که آیاتی را که در سراسر عمرم تلاوت کردم، در آن مکان‌های نورانی، بر قلب نازنین پیامبر مهربانی‌ها نازل شده است.

وقتی در نماز جماعت مسجد النبی صلوات الله و مسجدالحرام آیات نورانی قرآن کریم تلاوت می‌شد و در ذهن تصور داشتم که روزی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و اهل بیت علیهم السلام در این مکان‌های مقدس قدم برداشته و آیات را شنیده و تلاوت فرموده‌اند، شیرینی استماع و تلاوت آن برای من هزاران برابر می‌شد که باز هم کلمات از بیان میزان حلاوت آن عاجزند.

زمانی که آیات نورانی قرآن کریم در ذهن و قلب حافظ قرآن نقش بسته باشد، از دیدن هر گوشه‌ای از این سرزمین مقدس، آیه‌ای به ذهن انسان متبادر می‌شود؛

وقتی به کعبه زیبا نگاه می‌ندازی، این آیه شریفه به ذهن میرسد که إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ

نخستین خانه‌ای که برای مردم (و نیایش خداوند) قرار داده شد، همان است که در سرزمین مکّه است، که پربرکت، و مایه هدایت جهانیان است. (آل عمران - ۹۶)

یا زمانی که خادمان، سخت به نظافت مسجدالحرام مشغول بودند، یاد این آیه شریفه می‌افتادم که وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ أَنْ لاتُشْرِكْ بِي شَيْئاً وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْقائِمِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ (به خاطر بیاور) زمانی را که جای خانه (کعبه) را برای ابراهیم آماده ساختیم (تا خانه را بنا کند؛ و به او گفتیم) چیزی را همتای من قرار مده! و خانه‌ام را برای طواف‌کنندگان، قیام‌کنندگان، رکوع‌کنندگان و سجودکنندگان (از آلودگی بت‌ها و از هرگونه آلودگی) پاک ساز (حج - ۲۶)

چنین برداشتی در افکار عمومی به اشتباه رواج یافته که حج متعلق به افراد بسیار ثروتمند است، در حالی که به گفته دکتر علی شریعتی، لحن قرآن برای حج نشان می‌دهد نه تنها طبقاتی نیست بلکه کاملا مردمی و حتی ضدطبقاتی و ضداشرافی است. ترادف پولدار و حاجی، همان تشیع مسخ‌شده صفوی است، چرا که قرآن کریم می‌فرماید: وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجالاً وَ عَلى‌ كُلِّ ضامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ

و مردم را دعوت عمومی به حج کن؛ تا پیاده و سواره بر مرکب‌های لاغر از هر راه دوری به سوی تو بیایند... (حج - ۲۷)

کسی که ثروتمند باشد قطعا مرکب او لاغر نیست. حال با این توصیف، یعنی اگر فردی زندگی آبرومندانه‌ای داشته، دارای سلامت جسمی بوده و هزینه سفر نیز برای او فراهم باشد، حج بر او واجب است، نه اینکه منتظر باشد فردی با ثروتی بسیار گردد و سپس عزم این سفر نماید! چه بسا مسلمانانی که حج بر آن‌ها واجب بوده و در غفلت به سر می‌برند...

از دیگر زیبایی‌های این سفر، دعا کنار رکن یمانی است. ‌امام صادق علیه السلام فرمودند: رکن یمانی دری از درهای بهشت است و از روزی که گشوده شده، بسته نشده است. ما از این در بهشت وارد می‌‌شویم؛ این در تنها بر روی پیروان اهل بیت نبوت و امامت گشوده است؛

هرگاه مؤمنی در کنار رکن یمانی دعایی کند آن دعا بالا می‌‌رود تا بدانجا که به عرش پیوسته و بین آن دعا و خدای تعالی حجابی نخواهد بود.

همه تمرین‌‌های بندگی که در موسم باشکوه حج انجام می‌شود، همچون صبر و شکیبایی، عدم جدال و سایر دستاوردها، فلا رَفَثَ ولا فُسوقَ و لاجدال فی الحجّ (بقره - 197) و... باید در ادامه مسیر زندگی نیز به کار گرفته شود، فلذا حج در جوانی ارجح است که این ره توشه، روشنی‌بخش ادامه مسیر زندگی باشد.

باشد که از برکات این سفر نورانی، استمرار بندگی، تقوا و قرب الهی بوده و زیارت سرزمین وحی، قسمت همه دوستداران گردد.

والسلام علیکم و رحمة الله

فاطمه شیرازی
6 شهریور 1405